Η ανθεκτικότητα και πώς μας κάνει καλύτερους ανθρώπους


Σε αυτό το άρθρο μου που έγραψα στο shape.gr μιλάω σε πρώτο πρόσωπο, για το πώς ως δημοσιογράφος υγείας ασχολούμαι με όλα όσα ως άνθρωποι δεν θέλουμε να μας συμβούν: Με τον καρκίνο, με την πολλαπλή σκλήρυνση, με τις σοβαρές και λιγότερο σοβαρές νόσους. Και έχω συνειδητοποιήσει πόσο μεγάλη σχέση έχουν με την ανθεκτικότητα.

Τι είναι η ανθεκτικότητα
Πρόκειται για ένα σημαντικό στοιχείο του χαρακτήρα και της προσωπικότητάς μας. «Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν με ψυχραιμία τα προβλήματα ανήκουν στην κατηγορία των ανθεκτικών, ενός χαρακτηριστικού που μεν δεν εξαφανίζει τα προβλήματα αλλά σου δίνει τη δύναμη να συνεχίζεις τη ζωή σου παρ’ όλες τις δυσκολίες. Η ανθεκτικότητα δεν είναι έμφυτη. Κανείς δεν γεννιέται έτοιμος να αντιμετωπίσει προβλήματα. Γεννιόμαστε, όμως, με τη δυνατότητα να αποκτήσουμε τα χαρακτηριστικά που μας κάνουν ανθεκτικούς» εξηγεί η ψυχολόγος και κοινωνιολόγος Μαρία Κοκκίνου.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ανθεκτικότητα και πώς μας κάνει καλύτερους ανθρώπους»

Advertisements

Πώς η τιμωρία επηρεάζει την προσωπικότητα του παιδιού


Πώς επηρεάζει η τιμωρία την εξέλιξη της προσωπικότητας ενός παιδιού;

Πιστεύεις ότι τιμωρία είναι μόνο ένα... χεράκι ξύλο; photo:www.sodahead.com
Πιστεύεις ότι τιμωρία είναι μόνο ένα… χεράκι ξύλο;
photo:www.sodahead.com

Σε αυτή την τόσο σημαντική και ενδιαφέρουσα ερώτηση, απαντά το άρθρο που μου έστειλε η εκπαιδευτικός και ψυχολόγος (και άλλα, που θα δεις στο τέλος του άρθρου) Μαρία Κοκκίνου.

Και ομολογώ πως παρότι δεν θεωρώ ότι είμαι τιμωρητική μητέρα, διαβάζοντας τις συνέπειες της τιμωρίας σοκαρίστηκα γιατί αν καλοσκεφτείς κι εσύ αυτά που γράφει η Μαρία, μπορείς, χωρίς καμία επιστημονική γνώση, να τα συνδέσεις με την πραγματική ζωή.

Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να δούμε σχόλια σε αυτό το θέμα.

Σε φιλώ,

Ελένη

Πώς η τιμωρία μειώνει την ανθεκτικότητα των παιδιών

Της Mαρίας Kοκκίνου*

Τι είναι η ανθεκτικότητα και γιατί είναι τόσο σημαντική

Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό των ευτυχισμένων και υγειών ανθρώπων.

Γενικά είναι η θετική προσαρμογή του ανθρώπου στις σημαντικές αντιξοότητες ή επικίνδυνες καταστάσεις. Ανθεκτικά παιδιά λοιπόν μπορούμε να πούμε με απλά λόγια ότι είναι τα «άτρωτα» παιδιά και εκείνα που επιδεικνύουν «αντίσταση στο στρες». Είναι τα παιδιά που έχουν ψυχραιμία, που προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους σε νέες καταστάσεις, δεν φοβούνται να αντιμετωπίσουν τις αντιξοότητες και έχουν αντοχή όταν οι δυσκολίες αργούν να ξεπεραστούν.

Πως η τιμωρία μειώνει την ανθεκτικότητα

Ο άνθρωπος κατά την εξέλιξή του έχει αναπτύξει μηχανισμούς προστασίας. Ένας από αυτούς τους μηχανισμούς είναι και η αύξηση της αδρεναλίνης όταν απειλείται ώστε να μπορέσει να επιτεθεί ή να τραπεί σε φυγή.

Το παιδί που τιμωρείται από κάποιον που έχει εξουσία όπως είναι ο γονιός ή ο εκπαιδευτικός δεν θα μπορέσει να διοχετεύσει την επιπλέον αδρεναλίνη σε επίθεση κατά του γονιού ή του εκπαιδευτικού αφού δεν του επιτρέπεται κάτι τέτοιο. Επίσης δεν θα μπορέσει να τραπεί σε φυγή αφού αυτοί που το τιμωρούν είναι τα άτομα που χρειάζεται για την επιβίωσή του στο συγκεκριμένο περιβάλλον.

Αν δεν τη διοχετεύσει πουθενά και «καταπιεί το θυμό του» θα κάνει κακό στον εαυτό του.

Αν τώρα αποφασίσει να τη διοχετεύσει κάπου είτε θα στραφεί εναντίον των πιο αδύναμων –μικρότερα αδέλφια, συμμαθητές, κατοικίδια- είτε θα επιδοθεί σε βανδαλισμούς χωρίς συγκεκριμένο στόχο όταν δεν το βλέπει κανείς.

Όταν, τώρα, παρουσιάζεται μια αντιξοότητα στη ζωή ενός ανθρώπου που έχει συσσωρευμένο θυμό λόγω της τιμωρητικής παιδικής του ηλικίας, η επιπλέον αδρεναλίνη που θα παράγει ο οργανισμός του για να αντιμετωπίσει τη συγκεκριμένη αρνητική συγκυρία αντί να του δώσει δύναμη και ενέργεια θα προστεθεί στην ήδη συσσωρευμένη. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να το πνίξει οδηγώντας το στην κατάθλιψη, αν έχει μάθει από παιδί να τη στρέφει προς τον εαυτό του, είτε θα το κάνει να χάσει την ψυχραιμία του, αν έχει μάθει να τη διοχετεύει προς το περιβάλλον του χωρίς συγκεκριμένο στόχο.

Μια άλλη επίπτωση της τιμωρίας είναι η μείωση των δράσεων. Αυτός είναι εξάλλου και ο λόγος που εφαρμόζεται διότι αφού μειώνονται οι δράσεις αυτόματα μειώνονται και οι ανεπιθύμητες δράσεις.

Εκείνο όμως που δεν βλέπουμε αμέσως είναι το ότι σε ένα τιμωρητικό περιβάλλον μειώνονται και οι επιθυμητές δράσεις.

Ένα παιδί που τιμωρείται συχνά έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να γίνει δημιουργικό και να επιδείξει καινοτόμο συμπεριφορά αφού από το φόβο της τιμωρίας θα αποφεύγει όχι μόνο τις δράσεις που σίγουρα επιφέρουν τιμωρία αλλά και κάθε άλλη δράση που δεν είναι σίγουρο αν θα επιφέρει τιμωρία ή όχι.

Ας δούμε ένα παράδειγμα. Αν ένα μικρό παιδάκι τιμωρείται επειδή αγγίζει τα διακοσμητικά στο σαλόνι μπορεί να αποφεύγει να περιεργάζεται οτιδήποτε καινούργιο ή να κάνει οτιδήποτε καινούργιο ή να βρεθεί σε ένα νέο περιβάλλον. Ωστόσο αυτό το γνώρισμα της περιέργειας και της επεξεργασίας καινούργιων καταστάσεων θα ήταν χρήσιμο στο μέλλον σε περιπτώσεις που στη ζωή του παιδιού παρουσιάζονται αντίξοες καταστάσεις. Εκεί, το να μπορεί να δοκιμάζει καινούργια πράγματα ή να προσπαθεί να ανοίξει νέες πόρτες όταν κάποιες άλλες κλείνουν, η περιέργεια και η δημιουργικότητα, μπορεί να αποβούν σωτήριες. Π.χ., ένα παιδί που δεν τα πηγαίνει καλά στις Πανελλήνιες, αν έχει αναπτύξει τη δημιουργικότητά του και αν δεν φοβάται το καινούργιο, θα βρει το κουράγιο να δοκιμάσει άλλα πράγματα πέρα από την πεπατημένη και το αναμενόμενο.

Ακόμη όταν τιμωρείται ένα παιδί νιώθει φόβο και επειδή το μυαλό μας μπορεί να ξεχνάει αλλά το σώμα μας πάντα θυμάται θα συνδέσει αυτό τον φόβο με κάθε περίσταση που έχει αποτύχει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των άλλων ή στις προσδοκίες που έχει το ίδιο θέσει εσωτερικεύοντας πάντα αυτά που του επιβάλλει το άκαμπτο περιβάλλον του. Αν τιμωρηθεί για παράδειγμα σε σχέση με το σχολείο θα γενικεύσει το φόβο του για την επαγγελματική επιτυχία γενικότερα. Έτσι χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται κάθε φορά που θα έρχεται σε επαφή με παρόμοιες συνθήκες θα νιώθει δυσαρέσκεια. Κάθε φορά που επαγγελματικά θα αντιμετωπίζει δυσκολίες θα φοβάται να παλέψει γιατί θα φοβάται μια ενδεχόμενη αποτυχία για την οποία είχε τιμωρηθεί στο παρελθόν. Με άλλα λόγια η λογική του φόβου του θα είναι το να μην κάνει τίποτα από το να κάνει κάτι στο οποίο θα αποτύχει.

Ένα χαρακτηριστικό επίσης του ανθρώπινου οργανισμού είναι το ότι σταδιακά συνηθίζει στον πόνο και στα δυσάρεστα συναισθήματα. Αυτός είναι και ο λόγος που πριν από εντατική άσκηση κάνουμε προθέρμανση για να συνηθίσει σιγά σιγά ο οργανισμός μας τον μυϊκό πόνο. Αν λοιπόν τιμωρούμε κάποιο παιδί πολύ συχνά σιγά σιγά θα αποκτήσει ανοχή στα δυσάρεστα συναισθήματα. Αυτό μπορεί να είναι και το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό που αναπτύσσει ένα τιμωρημένο άτομο. Το να μην προσπαθεί να βελτιώσει τη ζωή του επειδή εν τέλει έχει συνηθίσει στην «άσχημη» ζωή.

Τέλος κάθε άνθρωπος επιζητά την ασφάλεια και την ανακούφιση μια και ο οργανισμός του κουράζεται από την ένταση των συναισθημάτων που βιώνει. Πολλές φορές ακόμα και μια κίνηση που ξεκινάει κάποια δράση η οποία στο παρελθόν έχει επιφέρει τιμωρία μπορεί να προκαλέσει δυσάρεστα συναισθήματα. Για παράδειγμα αν κάποιο παιδί βιώνει φωνές και απειλές όταν μελετά ακόμη και η κίνηση του να ανοίξει ένα βιβλίο μπορεί να του προκαλέσει τέτοια δυσάρεστα συναισθήματα και να μην θέλει καν να το ανοίξει. Ένας έφηβος ή ενήλικας κουρασμένος πια από τη συνεχή υπερένταση της τιμωρίας και της επίκρισης θα συνεχίσει να επιζητά την ανακούφιση από το φόβο και το συναίσθημα της ασφάλειας σε άλλες πηγές όπως είναι το ποτό, τα ηρεμιστικά ή τα ναρκωτικά, ιδιαίτερα όταν αντίξοες καταστάσεις του θυμίζουν αποτυχίες της παιδικής του ηλικίας για τις οποίες είχε τιμωρηθεί.

*Εκπαιδευτικός, Ψυχολόγος, Ειδική Παιδαγωγός, Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου, Ιδρυτικό Μέλος της Πανελλήνιας Κοινότητας Ανάλυσης της Συμπεριφοράς.